Thông tư 18/2023/TT-BGDĐT hướng dẫn xây dựng trường học an toàn,

 phòng, chống tai nạn thương tích

TÓM TẮT THÔNG TƯ 18/2023/TT-BGDĐT

Ngày 26/10/2023, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư 18/2023/TT-BGDĐT hướng dẫn xây dựng trường học an toàn, phòng, chống tai nạn thương tích trong cơ sở giáo dục phổ thông, cơ sở giáo dục thường xuyên.

1. Giáo dục kiến thức, kỹ năng bảo đảm an toàn, phòng, chống tai nạn thương tích cho người học gồm:

• Thực hiện giáo dục lồng ghép, tích hợp các nội dung xây dựng trường học an toàn, phòng, chống tai nạn thương tích trong các môn học và hoạt động giáo dục;
• Giáo dục kiến thức, kỹ năng về bảo đảm an ninh, trật tự an toàn xã hội; phòng, chống bạo lực học đường, tội phạm, tệ nạn xã hội trong nhà trường, cộng đồng và trên môi trường mạng;
• Giáo dục kiến thức, kỹ năng về phòng, chống đuối nước, chú trọng kỹ năng bơi, kỹ năng an toàn trong môi trường nước;
• Giáo dục kiến thức, kỹ năng về an toàn giao thông;
• Giáo dục kiến thức, kỹ năng về phòng cháy, chữa cháy, bảo vệ môi trường, ứng phó với thảm họa, thiên tai, phòng, chống tai nạn thương tích khác;…

2. 50 tiêu chí trường học an toàn, phòng, chống tai nạn thương tích thuộc các nhóm tiêu chí:

• Cơ sở vật chất, thiết bị, tài liệu, học liệu dạy học;
• An ninh, trật tự trường học, phòng, chống bạo lực học đường, tội phạm, tệ nạn xã hội, bảo vệ người học trên môi trường mạng;
• Phòng, chống đuối nước, tai nạn giao thông và các loại hình tai nạn thương tích khác;
• Bảo vệ và chăm sóc sức khỏe người học;
• Thực hiện quy tắc ứng xử, quy chế dân chủ trong nhà trường; giáo dục sức khỏe tâm thần và tư vấn tâm lý, công tác xã hội cho người học;
• Công tác quản lý.

3. Kết quả đánh giá trường học an toàn, phòng, chống tai nạn thương tích “Đạt” khi có 80% tiêu chí được đánh giá ở mức “Đạt”, trong đó 100% tiêu chí bắt buộc phải được đánh giá ở mức “Đạt”.

Thông tư có hiệu lực từ ngày 12/12/2023.

MỤC LỤC

Chương I QUY ĐỊNH CHUNG

Điều 1. Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Điều 2. Giải thích từ ngữ

Điều 3. Nguyên tắc xây dựng trường học an toàn, phòng, chống tai nạn thương tích

Chương II NỘI DUNG, BIỆN PHÁP XÂY DỰNG TRƯỜNG HỌC AN TOÀN,
PHÒNG, CHỐNG TAI NẠN THƯƠNG TÍCH

Điều 4. Nội dung xây dựng trường học an toàn, phòng, chống tai nạn thương tích

Điều 5. Quản lý hoạt động xây dựng trường học an toàn, phòng, chống tai nạn thương tích

Điều 6. Bảo đảm cơ sở vật chất, thiết bị, phương tiện, tài liệu, học liệu dạy học

Điều 7. Tổ chức hoạt động truyền thông

Điều 8. Tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên

Điều 9. Giáo dục kiến thức, kỹ năng bảo đảm an toàn, phòng, chống tai nạn thương tích cho người học

Điều 10. Phối hợp với các cơ quan, tổ chức, cá nhân

Chương III KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ VIỆC XÂY DỰNG TRƯỜNG HỌC AN TOÀN,
PHÒNG, CHỐNG TAI NẠN THƯƠNG TÍCH

Điều 11. Tiêu chí đánh giá trường học an toàn, phòng, chống tai nạn thương tích

Điều 12. Tổ chức đánh giá và báo cáo

Điều 13. Kiểm tra kết quả đánh giá

Chương IV TRÁCH NHIỆM CỦA CÁC CƠ QUAN, TỔ CHỨC

Điều 14. Trách nhiệm của nhà trường

Điều 15. Trách nhiệm của Sở Giáo dục và Đào tạo, Phòng Giáo dục và Đào tạo

Điều 16. Trách nhiệm của Ủy ban nhân dân các cấp

Chương V ĐIỀU KHOẢN THI HÀNH

Điều 17. Hiệu lực thi hành

Điều 18. Trách nhiệm thi hành

Phụ lục

Chương I QUY ĐỊNH CHUNG

Câu 1: Phân tích phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Thông tư 18/2023/TT-BGDĐT. Theo bạn, tại sao Thông tư này không áp dụng cho cơ sở giáo dục mầm non? Hãy lấy ví dụ cụ thể để minh họa sự khác biệt.

Trả lời:

Thông tư 18/2023/TT-BGDĐT tại Điều 1 xác định phạm vi điều chỉnh là hướng dẫn nội dung, biện pháp, kiểm tra, đánh giá xây dựng trường học an toàn, phòng chống tai nạn thương tích. Đối tượng áp dụng được liệt kê bao gồm: trường tiểu học, THCS, THPT, trường phổ thông có nhiều cấp học, trường dân tộc nội trú, dân tộc bán trú, trường chuyên, năng khiếu, trường dành cho người khuyết tật, và các trung tâm giáo dục thường xuyên, trung tâm GDNN-GDTX. Như vậy, Thông tư chỉ áp dụng cho hệ thống giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên, không bao gồm cơ sở giáo dục mầm non.

Lý do không áp dụng cho mầm non xuất phát từ đặc thù đối tượng. Trẻ mầm non có độ tuổi từ 3 đến 6 tuổi, nhận thức và khả năng tự bảo vệ còn rất hạn chế, trong khi học sinh phổ thông đã có ý thức và kỹ năng tự phòng tránh tai nạn thương tích ở mức độ nhất định. Bên cạnh đó, các nguy cơ tai nạn thương tích trong môi trường mầm non có tính đặc thù cao như trẻ ngã từ cầu trượt, nuốt dị vật, bỏng do nước nóng, điện giật do ổ cắm thấp… đòi hỏi một khung pháp lý riêng, cụ thể và nghiêm ngặt hơn. Hiện nay, lĩnh vực mầm non được điều chỉnh bởi các văn bản khác như Thông tư 13/2010/TT-BGDĐT về trường mầm non an toàn, hoặc các quy định về phòng chống tai nạn thương tích cho trẻ em theo Luật Trẻ em 2016.

Ví dụ minh họa: Một học sinh lớp 8 trượt chân ngã cầu thang trong trường THCS. Học sinh này có thể tự báo với giáo viên, nhận biết vết thương và được sơ cứu theo quy trình của Thông tư 18. Trong khi đó, một trẻ 5 tuổi ở trường mầm non ngã cầu thang có thể không kêu được, không biết mô tả chỗ đau, và nhà trường phải có giáo viên trông trẻ 24/7, phải có rào chắn, thảm trải, tay vịn phù hợp chiều cao trẻ. Nếu áp dụng Thông tư 18 vào mầm non sẽ không phù hợp vì thiếu các quy định đặc thù như tỷ lệ giáo viên/trẻ, giám sát liên tục, thiết kế đồ chơi an toàn, phòng chống xâm hại tình dục trẻ em… Do đó, sự tách bạch đối tượng áp dụng là hợp lý, bảo đảm tính chuyên biệt và hiệu quả trong quản lý nhà nước về giáo dục. Thông tư này điều chỉnh chủ yếu các vụ tai nạn liên quan đến thể chất, tinh thần trong hoạt động giáo dục thể chất, lao động, thí nghiệm, giao thông, đuối nước – những vấn đề ít xảy ra ở mầm non hoặc nếu xảy ra thì có mức độ nghiêm trọng khác và cách xử lý hoàn toàn khác biệt.

Câu 2: Theo Điều 2 Thông tư 18/2023/TT-BGDĐT, tai nạn thương tích được định nghĩa gồm hai dạng: "xảy ra ngoài ý muốn" và "do chủ ý của chủ thể". Hãy phân tích sự khác biệt giữa hai dạng này, lấy ví dụ cụ thể trong môi trường giáo dục phổ thông, và cho biết ý nghĩa pháp lý của việc phân loại này.

Trả lời:

Tại Điều 2 Thông tư 18, tai nạn thương tích được định nghĩa là "sự việc xảy ra ngoài ý muốn hoặc do chủ ý của chủ thể gây nên tổn thương về thể chất, tinh thần cho người khác hoặc cho chính chủ thể". Như vậy, nhà làm luật đã phân chia thành hai dạng: (1) tai nạn ngoài ý muốn (không có chủ đích, bất ngờ) và (2) tai nạn do chủ ý của chủ thể (có suy tính, cố ý).

Sự khác biệt cốt lõi nằm ở yếu tố lỗi và tính chất hành vi. Dạng thứ nhất - "ngoài ý muốn" - thường liên quan đến sự bất cẩn, sơ suất, thiếu an toàn từ cơ sở vật chất hoặc hành vi vô tình. Không có mục đích gây hại. Dạng thứ hai - "do chủ ý" - chính là hành vi cố ý, có thể xuất phát từ mâu thuẫn, bạo lực học đường, trả thù, bắt nạt, hoặc tự làm hại bản thân (hành vi tự sát, tự gây thương tích). Điều này rất quan trọng vì nó kết nối trực tiếp với Nghị định 80/2017/NĐ-CP về môi trường giáo dục an toàn, phòng chống bạo lực học đường.

Ví dụ minh họa: Một học sinh lớp 10 trong giờ chạy bộ bị trượt chân ngã gãy tay – đó là tai nạn ngoài ý muốn. Nguyên nhân có thể do sân trường ẩm ướt, thiếu kiểm tra. Ngược lại, học sinh A dùng ghế đánh bạn B vì ghen tuông hoặc mâu thuẫn cá nhân, gây chấn thương sọ não – đó là tai nạn do chủ ý, thuộc hành vi bạo lực học đường.

Ý nghĩa pháp lý của việc phân loại này rất sâu sắc. Thứ nhất, nó xác định trách nhiệm dân sự và kỷ luật khác nhau. Với tai nạn ngoài ý muốn, nhà trường có thể chỉ phải bồi thường do lỗi quản lý, thiếu phương tiện an toàn. Nhưng với tai nạn do chủ ý, học sinh gây ra phải chịu trách nhiệm kỷ luật, thậm chí bị xử lý hình sự nếu đủ tuổi và gây thương tích nghiêm trọng (theo BLHS 2015). Thứ hai, biện pháp xử lý và phòng ngừa khác biệt hoàn toàn: ngoài ý muốn cần tăng cường rào chắn, biển báo, kiểm tra cơ sở vật chất; còn chủ ý cần tăng cường giáo dục đạo đức, tâm lý học đường, xây dựng quy tắc ứng xử, hòa giải mâu thuẫn. Thứ ba, việc thống kê và báo cáo tai nạn thương tích cũng phân loại rõ ràng để Bộ Giáo dục có số liệu chính xác, từ đó ban hành chính sách phù hợp. Nếu gộp chung sẽ rất khó để đánh giá hiệu quả của các chương trình phòng chống bạo lực học đường.